Examentraining Scheikunde

In dit domein bespreek je met de trainer eerst de verschillende deeltjesmodellen (de basiskennis uit de onderbouw). Zo komen begrippen als moleculen, atomen, ionen, protonen/neutronen/elektronen, massagetal, isotopen en het atoommodel van Bohr voorbij. Tijdens de examentraining scheikunde bespreek je onder andere ook de belangrijkste namen en formules van metalen, zouten, moleculaire stoffen, zuren, basen en losse ionen. De meeste tijd binnen dit domein ga je besteden aan de verschillende soorten bindingen: metaalbinding, ionbinding, atoombinding, vanderwaalsbinding en waterstofbrug. Dit ga je vervolgens koppelen aan de eigenschappen van zo’n stof op macroniveau (denk bijvoorbeeld aan het kook- of smeltpunt). Omdat het opstellen van je antwoord hierbij heel belangrijk is, ga je hier tijdens de examentraining scheikunde goed mee oefenen. Als laatste deel van dit domein kijk je naar het opstellen van Lewisstructuren en het koppelen daarvan aan de ruimtelijke structuur van een molecuul, met behulp van de VSEPR-theorie.

In dit domein ga je onder andere oefenen met het opstellen van reactievergelijkingen. Bijvoorbeeld een zuur-base reactie of redoxreactie. Hierbij ga je kijken naar de snelheid van de reactie en het toepassen van het botsende-deeltjesmodel. Natuurlijk ga je ook aan de slag met chemisch rekenen. Bijvoorbeeld rekenen met mol, massa, dichtheid, pH waardes en reacties. Voor de verschillende soorten rekenvragen bekijken we wat de makkelijkste aanpak is, en oefenen dat bij verschillende oude examenvragen. Als laatste deel van dit domein zoom je in op de polymeren. Samen met de trainer bekijk je de structuurformules van monomeren, additiepolymeren, condensatiepolymeren (polyesters en polyamides/polypeptiden) en de reactievergelijkingen die daarbij horen. Dit kan terugkomen in lastige rekenvragen, die vaak vier of vijf punten waard zijn. De trainer helpt je met het opdelen van deze vragen in kleinere deeltjes.

In dit domein komen eerst de verschillende scheidingsmethoden uit de onderbouw aan bod (filtreren, centrifugeren, bezinken, indampen, destilleren, extraheren, absorberen en chromatografie). Hierbij kijken we ook naar analysemethoden. Je analyseert samen met de trainer de resultaten van experimenten en koppelt dat terug op de theorie. Verder komen in dit domein de polymeren aan bod: additie- en condensatiepolymeren. Bij de additiepolymeren kijken we naar de producten die er kunnen ontstaan en het radicaalmechanisme (initiatie, propagatie, terminatie) dat erachter schuilgaat. We zullen zien dat condensatiepolymerisatie twee varianten kent: polyesters en polypeptide. Dit ga je vervolgens koppelen aan de theorie uit andere domeinen.

In dit domein staan de structuur-eigenschap relaties centraal. Je gaat de eigenschappen van een stof op zowel micro-, meso- en macroniveau koppelen aan de structuur van de stof. Denk daarbij aan eigenschappen als de elektrische geleidbaarheid, vervormbaarheid en corrosiegevoeligheid van metalen, legeringen en zouten. Maar ook de gevoeligheid voor UV-licht, flexibiliteit (en hoe je dat kunt sturen) en vervormbaarheid op hoge temperatuur (thermoplast/thermoharder) van polymeren komen voorbij. Dit is weer terug te koppelen naar de bindingstypen uit het eerste domein. Verder kijk je samen met de trainer naar de 3D-structure isomerie, ook wel stereo-isomerie. Daarbij zoom je in het bijzonder in op cis-trans isomerie, en spiegelbeeld isomerie. Die laatste stellen we vast aan de hand van de aan- of afwezigheid van een asymmetrisch koolstofatoom. Omdat deze thema’s vaak contextrijk in het examen terugkomen, zullen verschillende voorbeelden uit oude examens worden gebruikt. Tijdens de examentraining leg je de link met de molecuulstructuren volgens de VSEPR-theorie en de polymeer structuren en hun eigenschappen.

Bij dit domein bespreek je eerst de begrippen die in de chemische industrie belangrijk zijn, zoals stofstromen, fijnchemie en recirculatie. Daarna zal je tijdens de examentraining scheikunde vooral bezig zijn met de weergave van een industrieel proces in een blokkenschema. Daarbij worden reactoren en scheidingsruimtes weergegeven als een blokje, en een stofstroom met een pijltje. Je zult merken dat het werken met blokschema’s vaak een kwestie is van goed begrijpend lezen. Omdat dat best lastig is ga je aan de slag met meerdere voorbeelden. Hierna bespreek je met de examentraining scheikunde de ‘Groene Chemie’ en de twaalf principes die de chemische industrie moeten verduurzamen. Deze principes lopen we kort langs, waarna we extra zullen inzoomen op het rekenen met rendement, atoomeconomie en E-factor. Hier maken we ook de connectie met het rekenen met reacties uit een ander domein. Tot slot zoom je tijdens de examentraining scheikunde in op het thema energie. Je bekijkt fossiele brandstoffen maar ook duurzame brandstoffen. Op het examen wordt er vaak gevraagd om twee voorbeelden hiervan met elkaar te vergelijken. Verbranding, fotosynthese en uitstoot van schadelijke gassen (CO2, NOx en SO2) komen ook nog even voorbij.

Het laatste domein heeft als thema ‘chemie van het leven’. Met een scheikundige bril op ga je kijken naar de meest voorkomende stoffen in ons lichaam. Let er daarbij vooral op hoe die stoffen er scheikundig uitzien, en welke reacties er optreden als ze gevormd of afgebroken worden. Van eiwitten bekijken we hun primaire (aminozuurvolgorde), secundaire (α-helices en β-sheets), tertiaire (volledige vouwing) en quaternaire structuur (complexvorming). Ook de werking van enzymen komt voorbij. De trainer helpt je tenslotte met het rekenen met grenswaarden zoals TGG en de ADI.